HISTORIA

ANTYCZNY JEDWABNY SZLAK

NOWY JEDWABNY SZLAK

Antyczny Jedwabny Szlak nie powstał znikąd, powstał na miejscu istniejących już wcześniej szlaków handlowych funkcjonujących w Azji. Były to między innymi tzw. „Szlak Lazurytowy”, działający już w III tysiącleciu p.n.e. Ten półszlachetny kamień przewożono z podgórza Pamiru do miast Mezopotamii oraz do Indii. Pod koniec II tysiąclecia p.n.e. powstaje „Szlak Nefrytowy” łączył on tereny dzisiejszego regionu Sinkiangsko-Ujgurskiego z pozostałymi terenami należącymi do współczesnych Chin. W połowie I tysiąclecia p.n.e. oba szlaki zaczęły się łączyć i towary zaczęły krążyć na całej długości. Lazuryt zaczął docierać do Chin a jedwabne ubrania stały się bardzo popularne w Persji oraz dolinie Indusu. W 138 r p.n.e. pewien chiński urzędnik, Zhang Qian wysłany został z misją dyplomatyczna do plemienia Yuezhi, by przekonać ich do sprzymierzenia się z chińskim imperium Han w walce z koczownikami z Siunnu. Odwiedził on Sogdijan oraz Baktrię czyli tereny Azji Środkowej. Po powrocie na dwór Han, opowiedział on o zapotrzebowaniu na chińskie produkty na tych terenach i korzyściach, które mogą być osiągnięte jeżeli rozwinie się handel na większa skale. Zebrane przez Zheng Qiana informacje zostały uznane za tak ważne, że w latach 123-119 p.n.e. wojska Han zostały skierowane przeciwko Siunnu by utworzyć bezpieczną drogę na zachód i umożliwić handel. Ten moment uznawany jest przez wielu badaczy jako „otwarcie” Szlaku Jedwabnego. Szlak ten połączył basen Morza Śródziemnego z Chinami oraz wszystkie terytoria leżące na trasie lub w jego pobliżu .

Szlak był źródłem wielkiego bogactwa dla tego, kto go kontrolował jednak na przestrzeni wieków było tylko kilka krótkich okresów, gdy ktoś władał nim w całości. Przez większość czasu szlak podzielony był pomiędzy parę dominujących na tych terenach imperiów. W III wieku n.e. tereny szlaku kontrolowały 4 duże imperia, które zdominowały cały obszar „cywilizowanej” Europy oraz Azji. Te imperia to: Rzymskie (terytorium morza Śródziemnego), Partyjskie (Bliski Wschód, Kuszańskie (Indie, Afganistan, Azja Średnia) oraz Han (Chiny). Każde z imperiów kontrolowało swój własny kawałek i często dochodziło do walk o uzyskanie większej kontroli nad szlakiem. System 4 mocarstw jednak stanowił stosunkowo dobre zabezpieczenie dla karawan i dzięki temu handel kwitł. Z czasem jednak system się załamał. Z imperium Rzymskiego została tylko jego wschodnia część, Imperium Partyjskie zastąpili Sasanidzi a imperia Kuszańskie i Han rozpadły się na mniejsze państwa, co doprowadziło do czasowego osłabienia w handlu. W VIII wieku chińskie imperium Tan opanowało Azję Środkową i kontrolowało wschodnią część szlaku, Całą zachodnią część miał z kolei pod swoją kontrolą Kalifat Arabski. W 751 roku doszło do bitwy w której armia Kalifatu rozgromiła armię chińską, od tego momentu Chińczycy zaczęli tracić kontrolę nad Azją Środkową a w konsekwencji tego praktycznie do końca istnienia szlaku dominowali nad nim kupcy muzułmańscy oraz żydowscy. Szlak przechodził przez okresy wzlotów i upadków, głównie związanych z sytuacjami politycznymi jednak żadne z państw walczących o te tereny nie stało na drodze w działalności kupców, ponieważ była ona źródłem bogactw. Upadek szlaku wiąże się z rozwojem floty i morskich szlaków handlowych. Najpierw była to flota arabska a w późniejszym okresie europejska. Handel morski był szybszy, droga z zatoki perskiej do dzisiejszego Pekinu trwała 150 dni a nie tak jak lądem 300, poza tym jeden statek był w stanie zabrać na pokład tyle towarów co pokaźnych rozmiarów karawana. Statki były więc dużo bardziej efektywne. W XV i XVI lądowy szlak handlowy przestaje w praktyce funkcjonować.

Działanie szlaku wiąże się z rozwojem narzędzi potrzebnych w handlu na dużą odległość, w handlu międzynarodowym. W X wieku funkcjonowały czeki, które wożono zamiast gotówki. Kupiec wpłacał określoną kwotę w jednym miejscu, dostawał czek, który mógł zrealizować u zaufanego człowieka w miejscu docelowym minus oczywiście opłata za usługę. Było to znacznie mniej kłopotliwe i bezpieczne niż wożenie ze sobą złota. Na całej długości szlaku rozwijały się miasta i punkty potrzebne w obsłudze handlu. Wiele miast istniało, wiele innych powstało dzięki temu szlakowi. W Europie Wenecja oraz Genua zdominowały handel z Azją zbijając na tym niesamowity majątek i to chyba nie przypadek, że to właśnie tam, jako pierwsza, pojawiła się instytucja banków. Istnienie szlaku wymusiło powstanie wielu elementów które do dzisiaj funkcjonują w handlu. We włoskich miastach funkcjonowały na przykład spółki działające w oparciu o wniesiony udział, czyli pierwowzór spółek akcyjnych.

Jest jeszcze aspekt na który wpływ miał fakt istnienia jedwabnego szlaku. Chodzi tutaj o fakt przenikania elementów kulturowych. Zarówno tych materialnych, jak produkty i technologie jak i tych o charakterze ideologicznym, duchowym czy światopoglądowym. Niezależnie od nazwy chodzi o to, że kultury te stykały się poprzez handel, ludzie spotykali się, rozmawiali, wymieniali się poglądami i ideami. To wszystko powodowało przenikanie się elementów kultury i wzajemne oddziaływanie na siebie odległych o tysiące kilometrów społeczeństw. Ukazuje to nam świat, w którym cywilizacje nie rozwijały się w odcięciu od innych lecz istniały i rozwijały się pozostając w ciągłym kontakcie i wzajemnie na siebie oddziałując.

Podsumowując, Jedwabny Szlak już od momentu kształtowania się miał bardzo duży wpływ na tereny na których istniał i na tereny z nimi sąsiadujące. Ekonomiczna wartość szlaku była tak duża, że wielokrotnie toczono wojny o kontrolę nad nim. Mimo tego, że imperia powstawały i upadały szlak istniał i funkcjonował jako trasa przekazywania towarów, usług oraz idei na całej jego długości. Jak będzie wyglądał Nowy Jedwabny Szlak w XXI wieku?